امام باقر (علیه السلام) می فرمایند: آیا دین چیزی جز محبت است؟


کثرت‌گرایی دینی اکنون یکی از مهم ترین مباحث دین شناسی در دنیای معاصر محسوب می‌شود. این دیدگاه برآنست تا ادعای تمام ادیان را مبنی بر حق بودن و نجات بخش بودن تصدیق کند، به گونه‌ای که در این فرآیند، برتری هیچ دینی بر دیگری اساساً ممکن و قابل گفتگو نیست.

مشهورترین فردی که این دیدگاه، به نوعی با نام او عجین شده، جان هیک فیلسوف دین اینگلیسی است. در میان متفکران ایرانی نیز برخی از این دیدگاه استقبال کرده و استدلالهای مختلفی در دفاع از آن، مطرح کرده اند که از جمله ی این افراد جناب آقای دکتر سروش است.
وی ده استدلال و مبنا برای این نظریه ذکر می‌کنند که اولین آن‌ها عبارت است از مساله اختلاف قرائت‌ها و برداشت‌ها از دین. به نظر او علاوه بر اینکه این اختلافات به هیچ عنوان قابل تحویل به یک فهم واحد نیستند، امکان تشخیص فهم درست و واقعی از دین هم برای ما ممکن نیست، وقتی این برداشت‌ها مختلف شد و برای ما امکان دستیابی به حقیقت فراهم نشد، ناچاریم به همه‌ی فهم‌ها و برداشت‌ها با یک نگاه بنگریم و همه‌ی آن‌ها را بهره‌مند از حق معرفی کنیم. به تعبیر خود ایشان «صحنه‌ی فهم دینی، صحنه‌ی یک مسابقه است و در این میدان بازیگران بسیار بازی می‌کنند و مسابقه‌ی یک نفره نداریم و بازی به این کثرت قایم است.» [۱]

اما گویا وی در این استدلال مغالطه‌ی واضحی انجام داده‌اند. البته این مطلب درستی است که میان عالمان دینی در برخی یا حتی غالب متون دینی اختلاف نظر وجود دارد؛ مثلا در فقه یا کلام همواره میان فقها و متکلمین اختلاف برداشت و اختلاف نظر وجود دارد، اما اینکه کسی بخواهد از طریق این اختلاف برداشت‌ها به تکثرگرایی دینی برسد قطعاً مرتکب مغالطه ی بسیار بزرگی خواهد شد. که در ذیل به آن‌ها اشاره می‌کنیم:

۱ – این اختلاف برداشت‌ها در حالی انجام می‌شود که هر کدام از طرف‌ها اعتقاد راسخ به وجود یک حقیقت واحد دارند منتها اختلاف نظر در اینست که حقیقت کدام یک از این برداشت‌هاست، در حالی که ادعای اصلی و هدف غایی کثرت گرایی مبنی بر اینست که حقیقت واحد در دسترس هیچ کس نیست و همه به تناسب از آن برخوردارند.

۲- اختلاف برداشت‌ها در دین، یک امر درون دینی است به این معنا که علمای دین پس از قبول اصل حقانیت دین و طرد حقانیت ادیان دیگر در فهم متنی از متون دین اختلاف نظر پیدا می‌کنند و این بسیار متفاوت است با بحث برون دینی تکثر گرایی. در واقع بین این دو هیچ تناسب منطقی وجود ندارد.

۳- اختلاف برداشت‌ها در دین هیچگاه مربوط به حقانیت مطلق دین و یا مساله‌ی نجات بخشی آن نمی‌شود. اینکه حکم یک مساله‌ی فقهی یا کلامی در دین چگونه است، پاسخش هرچه باشد هیچگاه به انکار حقانیت اطلاق انگارانه‌ی دین و نجات بخشی دین نمی‌انجامد. در حالی‌که اساس تکثرگرایی دینی بر اینست که با انکار حقانیت مطلق ادیان و همین‌طور نجات بخشی مطلق آن‌ها، سهم نسبی برای عموم آن‌ها در نظر می‌گیرد. و روشن است که بین این دو تفاوت فاحش وجود دارد.

بنابراین به نظر نمی‌رسد از طریق اختلاف برداشت علما و اندیشمندان دینی در متون دینی هر چقدر هم که اختلاف شدید باشد، بتوان استدلالی به نفع مساله تکثرگرایی دینی اقامه کرد.

پی نوشت:
[۱] عبدالکریم سروش، صراطهای مستقیم، صفحه ی ۶.




طبقه بندی:  شناخت دین، 
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ : جمعه 11 بهمن 1392 | توسط : شهید خرد | نظرات()
داغ کن - کلوب دات کام
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو