امام باقر (علیه السلام) می فرمایند: آیا دین چیزی جز محبت است؟


حضرت موسی کلیم الله(علیه‌السلام) از پیامبران اولو العزم بوده و می‌دانست که ندای ابراهیم(علیه‌السلام) جهان شمول است و به شریعت خاصی اختصاص ندارد و امکان نداشت از طریق حج صحیح ابراهیمی منحرف شود.
برخى بر این باورند که حج مراسمى است ویژه‌ی آیین اسلام و آداب مسلمانان و تنها بدان گونه عمل مى‌شود که در فقه اسلامى و کتاب و سنت تفصیل داده شده است. در حالى که براى یک کاوشگر که تمدن‌هاى باستانى و ادیان آسمانى و یا ساختگى را بررسى مى‌کند، مبرهن مى‌گردد که حج یک رکن اساسى دینى است که تمدن‌هاى گوناگون با آن سر و کار داشته و ادیان آسمانى و آیین‌هاى ساختگى به شکلى که بعضاً به حج اسلامى شباهت دارد، با آن مأنوس بوده‌اند. 
همچنین کشفیات جدید از آثار بر جاى مانده و پیشین و تطوّرات فرهنگى و معرفتى و شناخت ملت‌هاى بدوى از خلال مطالعات میدانى، مى‌تواند ما را در دستیابى به اطلاعاتی از این فریضه بزرگ جهانى یارى رساند.
بسیارى از ابنیه، معابد و مراکز دینى پراکنده در سراسر عالم به ویژه مناطق مسکونى دجله و فرات و وادى نیل و نمادهاى پرستش در بسیارى از شهرها و کشورها، در حقیقت مراکزى هستند براى حج که زائرانى براى انجام اعمال عبادى آهنگ سفر به آنها نموده و آداب و اعمال دینى ویژه‌اى را که براى پیروان ادیان تعریف شده است، به انجام مى‌رسانند. آیا این چیزى جز معناى حج است که تشکل‌هاى خاص به قصد عبادت در زمان معین به این مراکز بار سفر مى‌بندند؟
حج، هر چند در میان تمدن‌ها و آیین‌ها یکسان نبوده است، اما نمونه بارز آن، همانا حجى است که خداى متعال بر بندگان خود واجب ساخته است.
نمونه بارز حج و مرجع حقیقى انواع حج در تاریخ حیات بشر، همانا حج پیامبران و حج ابراهیم خلیل(علیهم‌السلام) است که مردم را براى زیارت نخستین خانه مقدس در کره خاکی فراخواند، نخستین خانه از بیوت خداوند که براى هدایت بشر و آمرزش گناهان بنا شده، بیت الله العتیق در مکه مکرمه است، همان گونه که فرمود:
﴿إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِینَ﴾[آل‌عمران/96]«نخستین خانه‏اى که براى مردم بنا شد همان است که در مکه، مایه برکت و هدایت جهانیان است».
پیام آیه این است که این خانه را خداوند، از آغاز، حقیقتا براى همه مردم و تمامى ادیان قرار داده و تا قیامت با همین عنوان پا بر جا خواهد ماند و به گروهی خاص و آیینی خاص، اختصاص ندارد؛ زیرا مبدأ و منبع دعوت به دین خداى یگانه است و جز او چیزى وجود ندارد. آفریدگار جهان و انسان یکى است و دعوت به هدایت در همه ادیان آسمانى توحیدى نیز یکى بیش نیست و امکان ندارد که آفریدگار میان بندگان خود فرق بگذارد که براى گروهى از آنها خانه‌اى مبارک و کانون رحمت و خیر و برکت را قرار دهد و براى دیگران قرار ندهد. تعبیر آیه کریمه با عبارت: ﴿وُضِعَ لِلنَّاسِ﴾ و ﴿وَ هُدىً لِلْعَالَمِینَ﴾ همین مفهوم را افاده می‌کند؛ یعنى کعبه براى مردم نهاده شده و هدایتگر جهانیان است.
لیکن در گذرگاه حیات انسان، ادیان الهى و تعالیم آسمانى و کتاب‌هاى فرود آمده از سوى خداوند، مانند: صحف ابراهیم، تورات موسى، انجیل عیسى و زبور داود، دستخوش تحریف گردیده و هواهاى نفسانى و امیال بشرى در آن دخالت کرده و آنها را به بازى گرفته است چنانکه آیه کریمه بیان مى‌کند: ﴿الَّذِینَ اتَّخَذُواْ دِینَهُمْ لَعِبًا وَلَهْوًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَیَاةُ الدُّنْیَا﴾[انعام/70]«...دینشان را بازیچه و سرگرمى گرفتند و زندگى دنیا آنان را فریفت» و به کلّى از دین منحرف شدند جز آنان که از هدایت و دستگیرى خداوند بهره‌مند گردیدند؛ 
﴿وَ لَقَدْ بَعَثْنَا فِی كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ فَمِنْهُم مَّنْ هَدَى اللّهُ وَمِنْهُم مَّنْ حَقَّتْ عَلَیْهِ الضَّلالَةُ﴾[نحل/36]«ما در میان هر امت پیام آورى فرستادیم تا آنان را به بندگى خدا و اجتناب از طاغوت فرا خواند، برخى از آنان را خداوند هدایت فرمود و برخى مستوجب ضلالت و گمراهى شدند». و آنگاه که بیشتر مردم از آیین حنیف و دین خدا دور افتادند، به پرستش بتان رو آوردند و خدایان متعدد گرفتند؛ خداى آفتاب، خداى ماه، خداى خیر و خداى شرّ….
مردم، برخى ظواهر طبیعت، همچون درختان، جنگل‌ها، کوه‌ها، نهرها، ستاره‌ها و افلاک را تقدیس و پرستش کرده و برخى قبور مردگان و حیوانات مخصوص را مورد ستایش قرار می‌دادند و براى آنها اماکن و مراکزى می‌ساختند و در اوقات معیّن و غالباً اعیاد، به زیارت آنها می‌آمدند و به صورت دسته جمعى آهنگ آن اماکن می‌نمودند و از این جا حج ادیان پدید آمد![۱]
حج در آئین یهود
دیانت یهودی، حج را به عنوان یک عبادت با آثار مادی و معنوی می‌نگرد، همان گونه که دین اسلام و سایر ادیان توحیدی و غیر توحیدی چنین نگرشی به حج دارند، ولی تفاوت در ماهیت این عبادت و آداب و اعمال و شعائر و مکان و زمان آن است.
حضرت موسی کلیم الله(علیه‌السلام) از پیامبران اولو العزم بوده و می‌دانست که ندای ابراهیم(علیه‌السلام) جهان شمول است و به شریعت خاصی اختصاص ندارد و امکان نداشت از طریق حج صحیح ابراهیمی منحرف گردد و به راهی جز تعالیم خداوند برود. 
شریعت حضرت ابراهیم(علیه‌السلام) شریعت جهان شمول است و حضرت موسی(علیه‌السلام) نیز در شریعت خود، حج ابراهیمی را نسخ نکرده است. مویدش هم این است که شریعت اسلام هم حج ابراهیمی را نسخ نکرده است پس قطعا دو دینِ بین شریعت ابراهیمی و شریعت محمدی نیز حج را نسخ نکردند. مشهور اصولیین در مورد نسخ یک حکم از شریعت سابق در شریعت لاحق، تصریح را لازم می‌دانند و در صورت شک بر نسخ یک حکم از شریعت سابق در شریعت لاحق، حکم استصحاب را جاری می‌سازند.[۲]
حضرت موسی(علیه‌السلام) نیز همچنان که در روایات آمده است قطعاً به ندای حضرت ابراهیم(علیه‌السلام) لبیک گفته است.
ابن عباس گوید: «در محضر پیامبرخدا(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) بودیم، مسافت میان مکه و مدینه را می‌پیمودیم که به یک وادی رسیدیم. پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) فرمود: نام این وادی چیست؟ پاسخ دادند: «وادی ازرق» فرمود: گوئیا می‌نگرم موسی(علیه‌السلام) را که با گیسوان بلند در حالی که انگشتان دستش را در گوش‌ها نهاده بود و تلبیه حج می‌گفت، ازاین وادی می‌گذشت و آهنگ حجّ مکه مکرمه و کعبه مشرفه را داشت».[3]
در روایت آمده است: «موسی(علیه ‌السلام) از رمله‌ی مصر محرم شد و از «صفائح الروحاء» با حالت احرام گذشت و بر ناقه ای سوار بود که مهار آن از برگ خرما بود و دو جامه قطوانی [سفید] بر تن داشت و تلبیه می گفت و کوه ها او را در تلبیه همراهی می کردند».[4]
همچنین از حضرت ابی جعفر، باقر(علیه‌السلام) روایت شده که فرمود: «موسی بن عمران علیه السلام با گروهی مرکّب از هفتاد تن از پیامبران به قصد حج از گذرگاه «روحاء» عبور می کرد در حالی که می گفت: «لَبَّیْکَ عَبْدُکَ ابْنُ عَبْدَیْکَ».[5]
بنابراین: چون حج ابراهیمی در شریعت موسوی نسخ نشده بود حضرت موسی(علیه‌السلام) احرام بسته و به حج مشرف شده‌اند و در روایت هم تعابیر حج و احرام و تلبی وجود داره که از مختصات حج ابراهیمی است.
حضرت موسی(علیه‌السلام) از پیامبران اولوالعزم بود و امکان نداشت از طریق حجّ صحیح منحرف گردد و به راهی که جز رضای خداوند است، ره بسپارد. 
حال که ثابت شد که حج، جزء شریعت موسوی نیز بوده است بنابراین وقتی پیامبر یک قومی، حکمی از شریعت خود را انجام می‌دهد قطعا بر پیروان او نیز این حکم، مترتب می‌شود؛ لذا، انحراف‌هایی که در حج یهود رخ داده و ماهیتیش تغییر یافته، عملکرد پیروان موسی(علیه‌السلام) است که به تعالیم و اوامر خداوند ملتزم نشده و در نتیجه به انحراف گراییدند و عقوبت گناهانشان را دیدند و به خفّت و ذلّت موسوم شدند؛ آن گونه که خداوند در قرآن کریم فرمود: ﴿...ضُرِبَتْ عَلَیْهِمُ الذِّلَّةُ وَ الْمَسْکَنَةُ وَ باوءُ بِغَضَبٍ مِنَ اللّهِ ذلِکَ بِأَنَّهُمْ کانُوا یَکْفُرُونَ بِآیاتِ اللّهِ وَ یَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ الْحَقِّ ذلِکَ بِما عَصَوْا وَ کانُوا یَعْتَدُونَ﴾[بقره/61]«نشانه ذلّت و بدبختی بر آنان زده شد و مشمول خشم خدا شدند؛ چرا که نسبت به آیات خدا کفر ورزیدند و پیامبران را به ناحق کشتند، از آن رو که به تبهکاری و تجاوز گرویدند».
شایان ذکر است در حال حاضر حج از دیدگاه یهودیان واجب نیست و از ارکان عبادت آنها به شیوه‌ای که در اسلام دیده می‌شود، به شمار نمی‌آید. پس از حضرت موسی(علیه‌السلام) یهود به فرقه‌های مختلف در آمدند و هر فرقه‌ای شیوه‌ای را برای حج برگزید و مکانی را برای آداب و مراسم حج انتخاب کرد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
1-  گروهی از یهود به بیت المقدس و هیکل سلیمان رفتند.
2- گروهی به طور سینا رفتند.
3-  گروهی «بئرحی» در نزدیکی شهر الخلیل را برگزیدند.
4-  گروهی اماکن طبیعی را برگزیدند.[6]
دکتر حسن ظاظا در خصوص زمان حج یهودیان می‌نویسد: 
«1. «عید فصح» که در فصل بهار واقع شده و مدت آن هفت روز است و از روز پانزدهم نیسان به تقویم یهودی آغاز می‌شود.
2. «عید حساد» یا «اسابیع» که مدت آن یک روز است که در اوایل تابستان قرار گرفته است.
3. «عید ظُلل»، [سرکوت] که مدت آن هشت روز است و در پاییز قرار دارد و از روز پانزدهم ماه «تشرین» یهودی آغاز می گردد. موسم های سه گانه یاد شده را سه عید می نامند که حج در آن ها مستحب است و با صدقات بسیاری همراه می گردد.[7]
در این بخش به این نکته اشاره می‌شود:
در دائره المعارف الاسلامیه آمده است: «حج به سوی یکی از معبدها، یک رسم دیرینه سامی است که حتی در اجزای قدیمی اسفار پنجگانه موسی(علیه‌السلام) به عنوان یک فریضه دینی عنوان شده است. در سفر خروج، فصل بیست و سوم، فقره چهاردهم آمده: «در هر سال سه مرتبه برای من عید بگیرید».
در آیه سی و سوم از فصل سی و چهارم آمده: «در هر سال سه مرتبه همه مردان باید در برابر خدای بزرگ، خدای اسرائیل ظاهر شوند».
در سرزمین‌های عربی نیز اماکن بسیاری وجود داشته که در آن اماکن مراسمی همچون حضور در عرفات صورت می‌گرفته است.[8]
در نتیجه: آنان‌که گمان می‌کنند که حج از ساخته‌های اسلام است و پیشینه‌ای در ادیان سابق ندارد سخت در اشتباه هستند و کسانی هم که حج را زیر سوال می‌برند و آن‌را سیبل حملات و غرض‌ورزی‌های خویش قرار دادند بدانند که حج از پیشینه تاریخی چندین هزار ساله برخوردار است و با زیر سوال بردن و شبهه کردن در مورد آن، تنها اسلام را زیر سوال نمی‌برند بلکه با این كار، تمام ادیان ابراهیمی زیر سوال می‌رود.
_________________________________
[۱]. جهت مطالعه بیشتر به سایت تبیان مراجعه شود.
[2]. فوائد الاصول، نائینی، محمد حسین، ج۴، ص۴۷۸./ و مصباح الاصول، خویی، ابوالقاسم، ج۳، ص۱۴۶./ و بحوث فی علم الاصول، صدر، محمد باقر، ج۶، ص۲۹۴./ و دروس فی علم الاصول، صدر، محمد باقر، ج۲، ص۵۱۲./ و اصول الاستنباط، حیدری، علی نقی، ص۲۷۱./ و فرائد الاصول، انصاری، مرتضی بن محمد امین، ج۳، ص۱۳۲./ و الاستصحاب فی الشریعة الاسلامیة، کوثرانی، محمود، ص۶۶ و ص۱۴۷/ و منتقی الاصول، روحانی، محمد، ج۶، ص۷۷ و ص۲۱۱./ و المحکم فی اصول الفقه، حکیم، محمد سعید، ج۵، ص۲۷۳. 
[3]. سنن ابن ماجه، ج2، ص965، ترجمه آزاد.
[4]. شیخ صدوق، ‏من لا یحضره الفقیه،‏ ج‏۲، ص ۲۳۴، «وَ رُوِیَ‏ أَنَّ مُوسَى‏(علیه‌السلام) أَحْرَمَ مِنْ رَمْلَهِ مِصْرَ وَ أَنَّهُ مَرَّ فِی سَبْعِینَ نَبِیّاً عَلَى صَفَائِحِ‏ الرَّوْحَاءِ عَلَیْهِمُ الْعَبَاءُ الْقَطَوَانِیَّهُ یَقُولُ لَبَّیْکَ عَبْدُکَ وَ ابْنُ عَبْدَیْکَ لَبَّیْک»
[5]. وسائل الشیعه، ج12، ص385
[6]. هیکل سلیمان معبد مرکزی یهود بود که حرم حج و قبله آنها از زمان داود و سلیمان به شمار آمده. این معبد در طول تاریخ رو به ویرانی نهاده و جز بخشی از دیوار اصلی آن که به دیوار غربی یا سوگواری معروف است چیزی بر جای نمانده. یهودیان عقیده دارند مسجد الاقصی با سنگ هایی ساخته شده که از هیکل سلیمان بر جای مانده است.
رجوع کنید به مجله میقات حج - تابستان 1381، شماره 40 - حج در آیین یهود.
[7]. طقوس الحج عند الیهود. د. حسن ظاظا، الفیصل، شماره 210، ص10
[8].  جهت مطالعه بیشتر به کتابخانه تخصصی حج مراجعه شود.





طبقه بندی:  شناخت دین،   دین پژوهی ، 
برچسب ها: قدمت و پیشینه حج، حج در دین یهود، حج در ادیان گذشته،
مطالب مرتبط: آیا می‌دانستید در دین یهودیت هم حج وجود داشت؟، مسیحیت و حتی دین زرتشت هم حج داشته‌اند، حج ستیزی در طول تاریخ، در این زمان حج بهتر است یا انفاق و صدقه؟، قدمت و پیشینه چندین و چند هزارساله‌ی حج، هزینه سنگین حج و عمره و اقتصاد کشور، «حج» فقر زدایی می‌کند، تردید در رفتن به حج؛ برم یا نروم؟، مسیر مگه شما خدایید پیغمبرید که جای خدا حکم می‌کنید؟!!!،
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ : جمعه 10 مهر 1394 | توسط : - عباسی | نظرات()
داغ کن - کلوب دات کام
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic